محمد الريشهري

62

دانشنامه امام مهدى ( ع ) بر پايه قرآن ، حديث و تاريخ ( فارسى )

1 . اين زيارت ، در كتاب‌هاى : الإقبال ، « 1 » المزار الكبير « 2 » و مصباح الزائر « 3 » آمده است ؛ ليكن در مصادر كهن ، مانند : كامل الزيارات و مصباح المتهجّد ، گزارش نشده است . 2 . با توجّه به اين كه شيخ طوسى در سلسله سند اين حديث ( زيارت ) است ، جاى اين پرسش وجود دارد كه : چرا ايشان ، اين زيارت را در مصباح المتهجّد نياورده است ؟ 3 . بر فرض آن كه سند اين حديث را تا شيخ طوسى معتبر بدانيم ، به نظر مىرسد كه پس از شيخ طوسى ، سند ، دچار گسستگى و سَقْط است ؛ زيرا در فاصلهء طولانى دوران حيات شيخ طوسى ( 385 - 460 ق ) تا زمان صدور حديث ( سال 252 ق ) ، تنها دو واسطه ، آن را گزارش كرده‌اند كه عادتاً ممكن نيست . 4 . زمان صدور زيارت‌نامه ياد شده ، سال 252 ق ، يعنى دوران امامت امام هادى عليه السلام و قبل از ولادت امام مهدى عليه السلام گزارش شده است . بنا بر اين ، مقصود از « ناحيهء مقدّسه » در اين حديث ، نه امام مهدى عليه السلام ، بلكه امام هادى عليه السلام ( 214 - 254 ق ) است . با توجّه به نكات ياد شده ، اين زيارت‌نامه نيز سند معتبر ندارد . البته بايد توجّه داشت كه معتبر نبودن سند ، به معناى مجعول بودن حديث نيست ؛ بلكه بدين معناست كه نمىتوان آن را به طور مستقيم و صريح ، به اهل بيت عليهم السلام نسبت داد و در اين گونه موارد ، شايسته است كه متن مورد نظر ، با استناد به منبعى كه آن را گزارش كرده ، مورد بهره‌بردارى قرار گيرد .

--> ( 1 ) . ر . ك : الإقبال : ج 3 ص 73 . ( 2 ) . ر . ك : المزار الكبير : ص 485 . ( 3 ) . ر . ك : مصباح الزائر : ص 278 .